Meidenvenijn en sociale uitsluiting

Meidenvenijn

Meidenvenijn is een vorm van pesten die nog weinig aandacht krijgt, maar zelfs sociale uitsluiting kan veroorzaken. Vorige week was het De week tegen Pesten. Pestgedrag kent meerdere vormen. Sommige vormen van pesten zijn minder zichtbaar, maar hebben juist daarom meer impact. In dit blog leggen we de groepsdynamiek van meidenvenijn uit.

Meidenvenijn

Groepsdynamiek en groepsgedrag
Ga eens op een schoolplein staan en observeer een groep kinderen. Wat zie je? Wat doen ze? Hoe gaan ze met elkaar om? Wie is de leider? Wie is de meeloper? Wie is de volger? Deze groepsdynamiek is de basis voor het aanleren van sociaal emotionele vaardigheden van kinderen. Kinderen kunnen experimenteren met verschillende rollen binnen een groep. Ze leren hun eigen rol bij gebeurtenissen, door te ervaren wat voor hen effectief gedrag is. Dit groepsgedrag zie je overal in onze samenleving terug. Het komt terug in organisaties tussen collega’s onderling, maar ook sociale leefomgevingen als de sportclub of vereniging waar je actief bent en de buurt waarin je woont.

Persoonlijke kenmerken als basis van groepsvorming
Groepsvorming wordt bepaald door een aantal factoren. Deze factoren zijn bepalend voor de groepsvisie; de normen en waarden die gelden binnen de groep. De groepsvisie is sterk afhankelijk van de persoonlijke kenmerken van elk groepslid afzonderlijk. Wat is het karakter van een persoon? Hoe gedraagt die persoon zich? Maar nog belangrijker: Hoe gedraagt die persoon zich in een groep? Heel vaak is iemand individueel best aardig, maar ontdek je dat die persoon binnen een groep ineens ander gedrag gaat vertonen. Dit is het gevolg van groepsdruk; de visie van de groep wordt als het ware door de persoon overgenomen. Het ligt aan de persoon zelf of deze zich aansluit bij de visie van de groep of daarvoor teveel van zijn eigen visie moet inleveren. Hierdoor zijn groepen ook dynamisch; er komen personen bij, er vallen personen af. Visies veranderen en personen veranderen.

Het groepsfenomeen meidenvenijn
Meiden zijn katten”. Wie kent deze uitspraak niet? Als we het hebben over groepsvorming bij meiden, dan gaat het vooral om het verwerven van sociale status en macht. Het statussymbool van een meidengroep is natuurlijk de koningin, de Queen Bee van het schoolplein. Zij bepaalt de groepsvisie; de normen en waarden van de groep. Wat vaak over het hoofd wordt gezien is het gevolg van de koningin: de hofdames en de onderdanen. De hofdames volgen de koningin en dragen actief de visie van de koningin uit. Heeft iemand volgens de koningin een stomme broek aan, dan zullen de hofdames er alles aan doen om zo snel mogelijk te bevestigen dat het inderdaad een stomme broek is. De onderdanen dragen wat minder actief de visie van de koningin uit, maar blijven beïnvloedbaar. Ze hebben geleerd dat je niet tegen de visie van de koningin ingaat, omdat anders jouw broek de volgende keer ook als stomme broek wordt gezien. En dan heb je nog de hofnar, dit is de rebelse meid uit de groep. Zij daagt de koningin uit om haar visie te herzien. Ze daagt eigenlijk de gehele meidengroep uit, door een volledig andere visie te laten zien. Ze zal een opmerking plaatsen als: “Ik vind het juist een mooie broek” of misschien zelfs: “Doe eens niet zo onaardig?”

Sociale interventie en gedragsverandering
Wat de hofnar eigenlijk doet is een sociale interventie, ze spreekt de koningin aan op haar gedrag. De reactie van het gevolg van de koningin is bepalend voor de positie van de koningin binnen de groep, maar ook de uiteindelijke groepsvisie. Gaat het gevolg mee in de visie van de koningin en blijven ze het een stomme broek vinden, dan zal zij haar sociale status en macht nog verder kunnen uitbreiden. Haar negatieve gedrag is immers beloond en effectief gebleken in de groep. Gaat het gevolg mee in de visie van de hofnar en durven ze de koningin te trotseren, dan zal de sociale status en de macht van de koningin worden geneutraliseerd. Haar negatieve gedrag wordt niet beloond en is niet effectief gebleken in de groep. Ze zal haar negatieve gedrag moeten veranderen naar een positievere gedragsnorm en een andere gedragsstrategie, wil ze haar status binnen de groep handhaven.

Sociaal gewenst gedrag en sociale uitsluiting
Na een goed uitgevoerde sociale interventie kan er een gedragsverandering optreden. Het is echter belangrijk om te blijven volgen of dit een blijvende gedragsverandering is, of dat het gedrag wordt omgebogen naar sociaal gewenst gedrag. In het laatste geval zal de koningin voorzichtiger worden met het uitdragen van haar visie, maar zich blijven herinneren dat ze is gecorrigeerd. Ze heeft haar gedrag aangepast, om haar sociale status en macht binnen de meidengroep niet te verliezen. Echter het slachtoffer én de hofnar kunnen rekenen op een tegenreactie, of in het ergste geval, sociale uitsluiting van de groep. Heeft de koningin echter gekozen voor een blijvende gedragsverandering en heeft ze ingezien dat ze “niet zo aardig was”, dan zal haar visie en daarmee de groepsvisie veranderen. In het gunstigste geval zal er binnen de groep ruimte ontstaan voor meerdere visies. Hierdoor ontstaat er een basis van respect en vertrouwen; een sociaal veilige omgeving. In sommige gevallen keert de volledige meidengroep zich tegen de koningin en wordt zijzelf het slachtoffer van sociale uitsluiting. Het machtsspelletje zal zich telkens blijven herhalen, als niet alle leden van de meidengroep de sociaal emotionele vaardigheden leren om respectvol met elkaar om te gaan.

Meidenvenijn

Gevolgen van meidenvenijn
Voor het slachtoffer: sociale en emotionele problemen, lage zelfwaardering, wantrouwen richting leeftijdsgenoten, psychosomatische klachten als hoofdpijn, buikpijn, bedplassen en oververmoeidheid en hierdoor verder sociaal isolement en depressie.
Voor de pester: sociale en emotionele problemen, het ontwikkelen van sociaal onaangepast gedrag dat resulteert in probleemgedrag bij volwassenheid, verslavingsproblematiek en verkeerde levenskeuzes die voortkomen uit weinig inzicht in emotieregulatie en impulsbeheersing.
Voor de omstanders: sociale en emotionele problemen, een verminderd welbevinden in leefomstandigheden, doordat de omgeving niet wordt ervaren als een sociaal veilige omgeving. Vooral als er niet wordt ingegrepen en kinderen hierdoor leren dat macht belangrijker is dan rechtvaardigheid en respectvol met elkaar omgaan.

Preventieve maatregelen

  • Leer het kind respectvol te communiceren. “Kan je dat ook aardig zeggen?”
  • Spreek het kind aan op grensoverschrijdend gedrag. “Waarom doe je dat?”
  • Laat kinderen samen de gedragsregels van de groep bepalen. “Hoe gaan wij met elkaar om?”
  • Leer het kind dat je iemand mag aanspreken op gedrag. “Jij houdt je niet aan de regels”
  • Benoem het gedrag van het kind en het gevolg hiervan. “Ik zie dat jij … , hierdoor… “
  • Laat het kind zijn gevoel bij een bepaalde gebeurtenis benoemen. “Ik voelde mij… “
  • Laat het kind beschrijven waarom het voor een bepaalde actie koos. “Ik dacht dat…”

Sociaal emotionele vaardigheid ontstaat als het kind de onderlinge samenhang leert tussen een gebeurtenis, het eigen gevoel hierbij, het gedrag dat hieruit voortvloeit en de gevolgen van het eigen gedrag op anderen. Ze leren hierdoor hun eigen emoties reguleren, zowel positieve als negatieve, maar ook om hun eigen impulsen te beheersen en hierdoor hun eigen acties en reacties te sturen.
 

Inspiratiebronnen
Theatervoorstellingen in organisaties – Peter van den Boom en Peter de Roode
Groepsplan Gedrag – Kees van Overveld
Tips voor het aanpakken van Meidenvenijn – Stichting School & Veiligheid

Ida van Praag is mediawijsheid professional en gecertificeerd MediaCoach. Ze geeft medialessen aan kinderen (0-18 jaar), adviseert ouders bij de mediaopvoeding en onderwijsprofessionals bij het mediaonderwijs. Als onderwijsadviseur geeft ze advies aan scholen en onderwijsinstellingen over 21e-eeuwse vaardigheden, digitale geletterdheid, ICT & Innovatie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Samen Sociaal Sterk

Facebook User Timeline

Close
error: Content is protected !!