Digitale Geletterdheid – Connect the dots

Inleiding en onderzoeksvraag
Als MediaCoach mag ik leerlingen leren mediabewuste keuzes te maken.DigitaleGeletterdheid
Welke 21e-eeuwse vaardigheden hebben leerlingen nog meer nodig?

Dus ging ik tijdens de Nederlandse Onderwijs Tentoonstelling 2017 (#NOT2017) op zoek naar antwoorden.
Deze heb ik gevonden bij Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO): de leerlijnen digitale geletterdheid, waar ook Mediawijsheid onderdeel van uitmaakt.

 

Het Curriculum van de Toekomst
Tijdens de Mediawijzer Netwerk Experience 2017 (#MNX17) werd er door Onderwijs2032 een workshop gegeven over het Curriculum van de Toekomst. Daarin veel aandacht voor het kerncurriculum, leerdomeinen en de vakoverstijgende vaardigheden. Mijn persoonlijke mening? De communicatie van deze presentatie door Onderwijs2032 was veel te directief, het taalgebruik te wollig, weinig concrete inhoud, geen SMART doelstellingen. De boodschap werd gebracht als een voorschrift aan leerkrachten, over hoe zij les zouden moeten geven. Geen verdere inhoudelijke handreikingen hoe deze vakoverstijgende vaardigheden dan in het huidige leerplankader zouden moeten worden verwerkt.

Tijdens de sessie verwoordde ik deze persoonlijke mening en er kwam een interactieve discussie op gang over ons onderwijssysteem, die werd ondersteund door een vertegenwoordiger van SLO. De centrale vraag: Hoe dan?

 

 

 

Onderwijsvernieuwing en het onderwijsveld
Leerkrachten geven aan dat zij worstelen met de invulling van de leerlijnen. Het vinden van de balans. Leerkrachten worden niet gehoord, niet gezien, niet gewaardeerd. Onderwijs2032 aan de andere kant heeft moeite met de leerkrachten te overtuigen van nut en noodzaak van onderwijsvernieuwing. Er is weerstand om het onderwijssysteem op de schop te gooien, voor… Ja, wat eigenlijk? Samenwerken en communiceren is het eerste dat mij te binnen schiet, vakoverstijgende vaardigheden dus.

Schoolprestaties #CITOTijdens een bouwvergadering bij een school waar ik als MediaCoach actief ben, stel ik dan ook de volgende vraag: “Stel, ik heb een zak met geld om jouw vak als leerkracht leuker en makkelijker te maken? Wat heb jij nodig?” De antwoorden waren simpel: “Tijd en iemand die ons komt helpen om het onderwijs weer aantrekkelijk te maken voor onze kinderen. Iemand die ons helpt de steeds groter wordende klassen te begeleiden en elk kind het onderwijs te geven dat hij of zij verdient”. Mijn vervolgvraag was dan ook: “Hoe zou jij die extra tijd en extra handen in de klas dan willen benutten?” Ook hier kwam een simpel antwoord: “Mezelf verder ontwikkelen, doorgroeien, ik heb nu soms het idee dat ik achter de feiten aanloop en blijf stilstaan”. De essentie is terug te brengen naar waardering van de leerkrachten en een persoonlijk opleidingsplan (POP). Leerkrachten met goede inhoudelijke vakkennis, die weer worden gerespecteerd door leerlingen, ouders en schoolbesturen. Waardering en respect, willen we dat niet allemaal?

Leerplankader, leerlijnen, kerndoelen, leerdoelen, lesmethodes, lesplan en lesmaterialen
Allereerst, er is een leerplankader voor het Primair Onderwijs (PO) en het Voortgezet Onderwijs (VO). Elk leerplankader is opgebouwd uit leerlijnen, maar een leerlijn is nog geen lesmethode. Een leerlijn is opgebouwd uit kerndoelen. Dit zijn streefdoelen die aangeven waarop scholen zich moeten richten bij de ontwikkeling van hun leerlingen. Het zijn kaders, richtlijnen, geen exacte formulering van leerdoelen. Pas als duidelijk is wat de leerdoelen zijn, kunnen er lesmethodes en lesmaterialen worden ontwikkeld. Dat is best een ingewikkeld proces, want naast de ontwikkeling van de lesmethodes en de lesmaterialen, heb je natuurlijk ook nog de evaluatie. De toetsing of de ontworpen lesmethode inderdaad voldoet aan de kennisoverdracht die we voor ogen hadden. Raken de lesmaterialen alle leerdoelen? Moeten we lessen schrappen of lessen toevoegen? Hoe ziet het lesplan er dan uit?

LeerlingenobservatieStartpunt – De leerkracht
Als MediaCoach heb ik de verdieping opgezocht en contact opgenomen met vertegenwoordigers van SLO om het proces duidelijk te krijgen. Samen met het schoolmanagement kijk ik naar het leerplankader van de school, het kennisniveau van het leerkrachtenteam én de leerlingen. Zorgvuldig selecteren we samen in leerkrachtenteams een leerlijn digitale geletterdheid, controleren we de kerndoelen en bepalen de leerdoelen. We kiezen voor een lesmethode en bereiden het lesplan en de lesmaterialen voor. In sommige gevallen kunnen we zelfs de leerdoelen realiseren door ze te integreren met andere vakken. Voor aanvang van de lessen heb ik het lesplan samen met de leerkracht doorgenomen, via de leerkrachtinstructie met persoonlijke aantekeningen. Tijdens de lessen observeer ik de leerlingen, om te zien of zij de lesstof begrijpen. Als de leerkracht daar prijs op stelt, assisteer ik hem of haar als gastdocent in de les. We werken samen, we communiceren over de inhoud van de leerlijnen en de leerdoelen die we willen behalen. We delen kennis en ervaringen. We inspireren en motiveren elkaar om het beste uit onszelf, maar vooral uit onze leerlingen te halen.

Vertel ik sprookjes? Nee hoor, ik mag inmiddels 6 leerkrachtenteams (120 leerkrachten) begeleiden bij het implementatieproces digitale geletterdheid en heb nog een aantal scholen in aanvraag. We maken samen het onderwijs van de toekomst en stellen onszelf hierbij steeds de centrale vraag: Hoe dragen wij onze kennis over in het belang van het kind?

Sociale integratie, samenwerken en communiceren
Bij bestudering van het leerplankader van SLO en de leerlijnen digitale geletterdheid, ontdekte ik een heel vreemd fenomeen. Er zijn nog geen (goedgekeurde) lesmaterialen beschikbaar voor de domeinen Sociale Integratie, Samenwerken en Communiceren. Wij leven in een multiculturele samenleving, waar sociale integratie, diversiteit en respect voor culturele verschillen soms ver te zoeken is. Samenwerken en communiceren is blijkbaar niet vanzelfsprekend. De volgende vragen heb ik inmiddels uitgezet bij een aantal experts. Waarom ontbreken juist deze lesmaterialen? De lesmaterialen die Artikel 1 van de Grondwet raken? Op basis van gelijkwaardigheid deelnemen aan de samenleving? Ik ben OK, jij bent OK? Hoe gaan we (digitaal) samenwerken? Hoe gaan we sociaal en interactief met elkaar communiceren?

Wereldoriëntatie en bruggen bouwen
Vanuit mijn andere rol als organisatieadviseur bouw ik al jaren (internationale) bruggen. TEDxAmsWomen_IAMtheCodeMijn wereld is groter dan de vissenkom van mijn straat, dorp, stad of land en bestaat uit de grote oceaan van (digitaal) wereldburgerschap. Dat is mijn levensstijl, “A Social Way of Life” en hierbij maak ik gebruik van “Digital Life Skills”. Met één klik van mijn muis of één toetsaanslag op mijn mobiel, heb ik contact met kennis(net)werkers in Turkije, Marokko, Suriname, Finland, Engeland, Duitsland, Frankrijk, Afrika, Amerika, etc. Bij mijn carrière in het bedrijfsleven waren en zijn kennisnetwerken en (internationale) samenwerkingspartners de norm. Daar heb je digitale-, maar vooral sociale vaardigheden nodig om goed te kunnen functioneren. Daar gaf ik trainingen aan nieuwe medewerkers over sociale, culturele en etnische aspecten bij internationale samenwerkingen. Waarom leren onze kinderen deze dan niet al vanaf de basisschool? Waarom organiseren bedrijven trainee- en internship programma’s? Juist! Om ervoor te zorgen dat net afgestudeerde jongeren de aansluiting naar de arbeidsmarkt kunnen maken. Hoe gaan we dit anders organiseren?

Diversiteit en genderrol typeringen
Een ander persoonlijk speerpunt van mij is de rol van vrouwen in onze maatschappij. Nog steeds verdienen vrouwen minder dan mannen. Ze doen hetzelfde werk, maar gelijkwaardige beloning blijft uit. We worden niet gewaardeerd als kenniswerkers en bruggenbouwers; de lijm van onze samenleving. Datzelfde fenomeen neem ik ook waar in het onderwijs; mannen verlaten massaal het onderwijs en de huidige leerkrachten zijn meestal vrouwelijk. Tijdens de #MNX17 zag ik ook daar een ontwikkelpunt. De suggestie werd gewekt dat ‘meisjes schoolser zijn’ en meer ‘binnen de lijntjes kleuren’. Ja, inderdaad! Als wij dit soort uitspraken en genderrol typeringen blijven herhalen, wordt het vanzelf een aanname die heel veel meisjes (en ouders) gaan overnemen. Dat is waarom ik samen met een aantal bestuurlijke, technische en digitaal vaardige vrouwen participeer in de TEDxAmsterdamWomen. Daar delen wij inspiratie en motivatie. Tijdens de TED Talks zien we sterke rolmodellen zoals Marieme Jamme – I Am The Code  en prof. dr. Gloria Wekker – Sociaal & Cultureel Antropoloog aan de Universiteit van Utrecht en directeur van GEM Expertisecentrum Gender, Etniciteit en Multiculturaliteit in het hoger onderwijs. Samen met deze vrouwen en andere vrouwen in mijn netwerk laten we onze stem horen. De stem van het maatschappelijk bewustzijn. Wij nemen onze plek in op het wereldpodium en dragen hiermee onze kennis over aan de volgende generatie vrouwen én mannen.

TEDxAmsWomen_GloriaWekker

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Naar aanleiding van de eerste publicatie van dit blog, werd ik geattendeerd op een aantal subsidieregelingen.
Wil jij ondersteuning bij de subsidieaanvraag? Vul dan het contactformulier in; dan gaan we samen kijken naar de mogelijkheden.

Inspiratiebronnen
Mediawijzer.net
Onderwijs2032
SLO – Nationaal Expertisecentrum Leerplanontwikkeling
TEDxAmsterdamWomen 
World Economic Forum – 8 Digital Life Skills


Ida van Praag is mediawijsheid professional en gecertificeerd MediaCoach. Ze geeft medialessen aan kinderen (0-18 jaar), adviseert ouders bij de mediaopvoeding en onderwijsprofessionals bij het mediaonderwijs. Als onderwijsadviseur geeft ze advies aan scholen en onderwijsinstellingen over 21e-eeuwse vaardigheden, digitale geletterdheid, ICT & Innovatie.

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Samen Sociaal Sterk

Facebook User Timeline

Close
error: Content is protected !!